« Parque Natural "Baixa Limia" »

Medio Físico.

O home e o medio.

A actitude do home co medio que lle rodea está convertindo o planeta nun espacio domesticado a pasos axigantados. Pero a nosa relación coa Natureza, que nos permite algo tan importante como a vida, non foi sempre como hoxe a conocemos. A crecente aglomeración da poboación en cidades construídas para os automóbiles e para a producción, en auténticos formigueiros desprovistos de personalidade, ou a creación de novas necesidades, deriva nunha sobreexplotación dos recursos.

En ocasións, quizais demasiadas, tomamos do medio natural máis do que precisamos para a nosa supervivencia, rompendo un equilibrio que está por riba de nós e sen ter en conta que somos unha máis das especies que habita a Terra. A paisaxe que creamos é moi diferente da paisaxe natural. Domesticamos a natureza, case sempre baixo uns criterios económicos de beneficio inmediato que uniformiza e degrada o medio onde vivimos. Pero tamén o Home, o único ser racional coñecido, é quen de restituír o que toma do medio natural, porque cada vez máis, é consciente do que necesita. Porque non podemos prescindir daquelas cousas que aínda gardamos en común co resto dos compañeiros de viaxe da Terra. Así, dentro da demanda de volta a Natureza, a creación dun espacio protexido na Baixa Limia, un PARQUE NATURAL, é unha resposta á reacción do home ante a destrucción progresiva dun medio natural vital para a supervivencia.

O parque natural.

O PARQUE NATURAL da Baixa Limia-Serra do Xurés, sitúase no Suroeste da provincia galega de Ourense. Participa da orografía típica das serras meridionais de Galicia, e acolle boa parte das de Leboreiro, Quinxo, Santa Eufemia, Xurés e Pisco, superando todas elas os 1.000 m. de altitude.

Abarca unha superficie de 20.920 has., que se corresponden coas zonas máis elevadas dos concellos de Entrimo, Lobios e Muíños, limítrofes con Portugal e co Parque Nacional portugués de Peneda- Gerês. O PARQUE NATURAL exténdese polo sector extremo da subcomarca de A Baixa Limia. En Galicia, A Limia defínese pola cunca fluvial do río Limia, con evidente personalidade na Galicia interior e cunha extensión aproximada de 1.250 km². O gran contraste orográfico evidencia dúas subcomarcas: A Limia Alta e a Baixa Limia, espallándose esta última polos concellos de Lobios, Entrimo, Muíños, Lobeira, Bande, e parcialmente por Verea, Calvos de Randín, Baltar e Os Blancos.

A declaración dun Espacio Natural Protexido na Baixa Limia, obedece a tres obxectivos. O primeiro é a defensa dunha zona de interese natural, paisaxístico, etnográfico e arqueolóxico, pero hoxe parcialmente alterado e ameazado por causas diversas. O segundo obxectivo, é promover e facilitar o achegamento entre a Natureza e o Home, ben para aproveitalos períodos de lecer e vacacións, ben para facilitar e promove-lo estudio e as investigacións sobre esta área xeográfica, harmonizando o disfrute coa conservación dos nosos valores naturais, históricos e etnográficos. E o terceiro promover o desenvolvemento sostenible das poboacións residentes no Parque Natural e na súa área de influencia facilitando o achegamento de novos recursos e novas alternativas de desenvolvemento que axude a fixar as poboacións en harmonía co seu entorno. Así, dada a existencia duns ecosistemas parcialmente aIterados, a necesidade da súa protección, revalorización e reconstrucción ,e a posibilidade de acceso do público, optouse pola declaración de PARQUE NATURAL materializada mediante o Decreto 29/1993 da Consellería de Agricultura, Gandería e Montes da Xunta de Galicia.

Zonificación.

A zonificación ou clasificación da superficie do PARQUE NATURAL segundo as áreas con maior ou menor existencia e conservación dos seus valores naturais, realizouse co fin de acadar a adecuada planificación, conservación e protección dos valores faunísticos, botánicos, xeolóxicos, paisaxísticos, etc. Con esta intención, á que se engade a existencia de poboacións e actividades económicas no entorno, establécense no seu PLAN RECTOR DE USO E XESTIÓN sete categorías ou zonas, segundo os valores naturais sexan moi altos, altos, medios ou baixos e de acordo ó uso actual do territorio: Reserva Integral, Protección Especial, Rexeneración Forestal, Cultivos, Servicios, Núcleos Rurais e Masas de Auga.

Dúas son as zonas con protección máis exhaustiva.

• A primeira en importancia é a clasificada como Zonas de Reserva Integral, que inclúe as paraxes do Barranco de Olelas, os cumios e plataformas superiores da Serra do Xurés, o Barranco da Cruz de Touro, no sector meridional da Serra de Santa Eufemia, e o entorno de A Barxa, no Val do Salas. Todos estes lugares conservan valores naturais moi altos, sobre todo dende o punto de vista faunístico e botánico, polo que nelas prevalece a conservación e preservación sobre calquera outra actividade. Tamén gardan un alto interese as Zonas de Protección Especial, como as ribeiras non alteradas do río Salas, a Serra de Santa Eufemia e do Quinxo, e as vertentes intermedias da Serra do Xurés e da Serra do Leboreiro. Nestes sectores, que aínda conservan valores naturais altos e medios sería, non obstante, compatible a explotación tradicional do monte ou do pastoreo, sempre que esas actividades non deriven na degradación do medio ambiente.
• As restantes categorías incluídas na zonificación do PARQUE NATURAL, acollen aquelas áreas onde predominan os valores naturais medios ou baixos, incluídas as explotacións agrícolas, gandeiras ou forestais, os cascos urbanos e os encoros de Salas e Lindoso. Así, na Zona de Rexeneración Forestal englóbanse aqueles terreos de monte con valores medioambientais escasos e nos que está permitida a explotación racional e non degradante dos recursos forestais ou os aptos para a gandería. Así mesmo, o PARQUE NATURAL é compatible coas Zonas de Cultivo de Queguas, Guxinde, Pereira, Bouzadrago, Olelas, A Illa, (Entrimo), Quintela, Compostela, Ludeiros, A Cela (Lobios), Albite, Requiás ou Guntumil (Muíños).

Xeoloxía e solo.

A superficie que ocupa o PARQUE NATURAL aséntase fundamentalmente sobre granito, nas súas distintas variedades e sobre os que, en determinadas zonas, superpóñense rochas sedimentarias xistosas posteriormente metamorfizadas. En consecuencia, o subsolo consta de tres series xeolóxicas, aínda que cunha representación e distribución moi desigual. O sustrato rochoso granítico, que ocupa case a totalidade do parque son as migmatitas nebulíticas (ou serie granitoide) localizadas puntualmente no Noroeste e Leste e as granodioritas biotíticas da Serra do Xurés, o aluvial areoso de Aceredo-Reloeira-O Bao, hoxe baixo as augas do encoro de Lindoso, así como tamén o cono de dexección de Buscalque. Os solos, ou clases edafolóxicas, condicionados sobre todo pola xeoloxía, a acumulación sucesiva dun ou máis sedimentos e a climatoloxía, entre outros factores relacionados entre si, representan un gran interese dende o punto de vista da flora e dos cultivos, xa que da formación de cada un deles, da maior ou menor influencia hídrica, ou das pendentes do terreo, depende o uso que se lles poida dar. Uns son aptos para acoller e sustentar diversos cultivos, como e o caso da Terra Parda, outros son idóneos para a formación de pradeiras naturais, que se extenden sobre os solos de Anmoor ácido ou sobre os gleyficados e, finalmente, algúns ofrecen características moi pobres para a explotación agrícola e gandeira ou, mesmo totalmente improductivos, como ocorre cos Ránker, Protorránker, Rochedo de Silicatos ou Litosol. No PARQUE NATURAL localízanse, a grandes rasgos, tres grandes tipos de solos. O Protorránker, de calidade productiva moi pobre, inclúe afloramentos rochocos próximos ó 50%, cunha orografía moi abrupta. Se distribúen por tódala Serra do Xurés, Santa Eufemia e Quinxo. O Ránker Gris Distrófico, un solo pobre cun único horizonte húmico sobre o que predomina unha vexetación de "uces", "carpazas", "queirogas", "breixos" e "torgas". Fórmanse preferentemente sobre paisaxes de cumios e ladeiras e, no PARQUE NATURAL, exténdense sobre as altitudes intermedias das serras (1.000/500 m.). A Terra Parda Mesotrófica é un solo fértil, cuns horizontes potentes caracterizados por unha drenaxe idónea para os cultivos. Localízanse nas desembocaduras dos afluentes do Limia, onde se abren os vales e as pendentes topográficas son suaves. Predominan sobre todo nas veigas abertas, na hoxe desaparecida de Aceredo-Buscalque, na do Val de Riocaldo e na de Requiás-Guntumil-Maus de Salas.

A paisaxe.

Un dos grandes atractivos do PARQUE NATURAL, e a súa variedade e intensidade paisaxística. Unha paisaxe natural nos cumios das serras, nas que o home, ante as inmensas moles graníticas, apenas foi capaz de deixar a súa pegada, tan só rabuñando a superficie dun macizo cortado durante milleiros de anos polo río Limia e os seus afluentes. Calquera cumio ou elevación permite o encontro con numerosas variacións paisaxísticas que derivan no abrupto modelado da zona, onde altitudes superiores os 1.500 m. se despeñan sobre o leito do Limia, que nalgúns tramos discorre por baixo dos 300 m. de altitude. Ó Norte, as estribacións da Serra de Leboreiro, aplanadas e de orografía suave na Serra de Queguas, estrélanse subitamente contra a áspera Serra do Quinxo, como se mantuvesen unha constante discusión xeolóxica no lugar de A Ameixoeira, aínda a sabiendas de que ningunha das dúas gañará nunca. No Sur, na Portela de Pitoes, adivíñase unha batalla semellante, tamén calada, entre os xoves e altivos Picos de Fontefría, na Serra do Xurés, e a apacible e vella Serra do Pisco. A Serra do Xurés e a de Santa Eufemia, se ben agrestes, parecen manter unha tregua, seguras dos seus poderes, para abrir o paso entre elas no lugar de Portela de Home, para deixar entrar todo aquelo que quera vir dende o Sur. Despois da pedra, a auga nos seus dous estados: A salvaxe, na forma de numerosas torrenteiras orixinadas polo desxeo das neves invernais e das chuvias, cauces que se despeñan polas gretas das ladeiras das serras ruxindo, quizais polo arrebato das alturas, entre nubes de po de escuma. Despois, a auga domada, inevitablemente morna e calada nos tres encoros de Salas, As Conchas e Lindoso tras perde-la liberdade que só volverán a gañar cando fagan xirar as turbinas das centrais hidroeléctricas. Pero eses mesmos encoros proporcionan o marco adecuado para a práctica de actividades naúticas, combinando o lecer co deporte.

A flora.

A comarca de A Baixa Limia e o PARQUE NATURAL, se sitúan nunha zona de transición entre dúas grandes rexións florais europeas: a Eurosiberiana (provincia atlántica) e a Mediterránea (provincia carpetano-leonesa). Por este motivo, a vexetación alterna bosques de árbores caducifolias, característicos de condicións climáticas húmidas, cos de folla perenne como son a sobreira (Quercus suber) ou o érbedo (Arbutus unedo) máis adaptados á falla de auga durante determinados períodos do ano. Pero tamén o PARQUE NATURAL caracterízase pola súa orografía abrupta, con fortes contrastes altitudinais que oscilan entre as cotas próximas ós 260 m. e as superiores ós 1.500 m., diversidade que introduce e matiza tamén diferencias entre a vexetación. Polas áreas de montaña das serras de O Quinxo, Santa Eufemia ou Xurés exténdense poboacións de reboleiras ou cerquiños (Quercus pyrenaica) que nas zonas máis altas acompáñanse do piñeiro silvestre (Pinus sylvestris) e do teixo (Taxus baccata). Nos cumios das serras predomina a vexetación de monte baixo e só ailladamente atopamos reboleiras, acivros (Ilex aquifolium) e cancereixos (Sorbus aucuparia). O bosque das zonas baixas do val do Limia está formado principalmente por poboacións de carballos (Quercus robur), xunto co castiñeiro (Castanea sativa), a sobreira e o piñeiro común (Pinus pinaster), se ben non faltan o loureiro (Laurus nobilis), o érbedo e o sanguiño (Frangula alnus). A traveso dos cen ríos e regatos que percorren as serras cara a fondal do val do Limia atopamos como bosque de galería os bidueiros (Betula celtiberica), os freixos (Fraxinus angustifolius), os amieiros (Alnus glutinosa), os chopos (Populus trémula), as aveleiras (Corylus avellana) e varias especies de salgueiros (Salix sp.)

A fauna.

As contrastes paisaxísticas do PARQUE NATURAL, coa súa diversidade orográfica e a variada vexetación, permitiu a aclimatación e proporcionou refuxio a fauna variada. Sen embargo, a acción incontrolada do Home provocou a extinción de especies como o oso (Ursus arctos) e a cabra do Xurés ou cabra brava (Capra pyrenaica lusitanica) da que a derradeira constancia histórica data de 1.892. Xa escomenzou a súa reintroducción nas serras do Xurés tendo en conta que os escarpes existentes proporcionan unhas condicións óptimas para a súa cría en liberdade. Hoxe en día, entre os grandes mamíferos representativos da zona que forma parte do PARQUE NATURAL e do que xa existe un programa de recuperación en marcha, é o cabalo (Equus cavallus) chamado Poni galego ou Garrano, que vive en réxime de semiliberdade nas chairas altas das serras (Leboreiro, O Quinxo, Santa Eufemia, Xurés ou Pisco) aclimatados ás condicións máis duras, e parentes do Asturcón astur, o Pottok vasco, o Garrón escocés, o Connemara irlandés ou o Gotland sueco. Outro dos mamíferos característicos é o corzo (Capreolus capreolus), unha especie ameazada pola caza incontrolada e que atopa no PARQUE NATURAL o escenario ideal para a súa reproducción, exemplares de lobo (Canis lupus), así como raposo (Vulpes vulpes), xabarín (Sus scropha), ou teixugo (Meles meles), e lontra (Lutra lutra) nas augas máis frías e cristalinas. A poboación de aves tamén é variada con presencia de aguia real (Aquila chrysaetos) que aniña no veciño Parque da Peneda-Gerês, aguia albela (Circaetus gallicus), rapina perdiceira (Hieraaetus fasciatus), a aguia cincenta (Circus pygargus), así como a bubela (Upupa epops), ou a anduriña brava (Riparia riparia), entre moitas outras. Tamén os reptís e anfibios están amplamente representados no PARQUE NATURAL, a grandes rasgos, os mesmos que podemos atopar noutras zonas de Galicia e no norte de Portugal como, entre outros, a cobra de auga (Natrix natrix), a vibora fociñenta (Vipera latasti), o lagarto verdinegro (Lacerta schreiberi), a lagartixa de bocaxe (Podarcis bocagei), o sapo común (Bufo bufo) ou o sapo parteiro (Alytes obstetricans).

O home no pasado.

A comarca da Baixa Limia, logo dos resultados dos estudios que aínda se están a realizar na zona, conta cun rico Patrimonio Arqueolóxico, legado que permite achegarnos á evolución histórica da zona. Coñécense indicios do primeiro poboamento humano de cazadores e recolectores do Paleolítico nas terrazas da veiga de Lobeira e de Riocaldo. Pero sen dúbida a primeira ocupación efectiva e case total da comarca, na que se inclúe o PARQUE NATURAL, tivo lugar a partir de mediados do IV milenio a.C. e levada a cabo polos primeiros pobos pastores e agricultores que erixiron os numerosos Monumentos Megalíticos, aproximadamente entre o 3500 a.C. e o 2000 a.C. e, polo momento, os únicos expoñentes chamados antas, arcas, mámoas, motas, dólmenes, etc. panteóns funerarios daquelas xentes, distribúense copiosamente polo Val do Salas, Serra de Leboreiro, Serra das Motas, Serra de Queguas, Pisco, Monte das Motas, Galez e un largo etcétera, chegando a se-los restos arqueolóxicos máis representativos da comarca. Tamén nela estanse a constatar progresivamente os vestixios dos primeiros pobos metalúrxicos do cobre, integrados nunha época denominada arqueoloxicamente como Calcolítico. Primeiro, reflectados nos asentamentos ó ar libre, con materiais líticos e cerámicos do ámbito "Penha", que ocupan o Val do Limia, aproximadamente a partir do 2500 a.C. Posteriormente, unha segunda manifestación da metalurxia do cobre, é a que deriva da localización das cerámicas "Campaniformes", aproximadamente entre o 2200/2000 a.C. e o 1800 a.C. A Idade do Bronce é menos coñecida, limitándose polo momento a achádegos aillados correspondentes coa súa fase inicial e localizados en megalitos (A Casina da Moura, Maus de Salas) ou un machado de bronce tamén atopado en Maus de Salas. Os máis nomeados representantes da nosa Protohistoria son os xacementos denominados castros, poboados construídos en lugares con defensas naturais, como outeiros elevados ou esporóns montañosos rodeados por meandros fluviais, ós que se engaden diferentes sistemas de fortificación (varios cinturóns de murallas, parapetos e fosos). A Cultura Castrexa, protagonizada polos pobos galaicos, exténdese cronoloxicamente dende o século VI/V a.C. ata o IV d.C. Cando chegan os romanos ó Noroeste Peninsular (é agora obrigado o recordo a Decimo Junio Bruto, cando cruza o Limia no ano 137 a.C.), aqueles habitantes dos castros, logo da conquista de Gallaecia (concluída en torno ó 19 a.C.) entran na órbita cultural dos conquistadores, iniciándose o proceso de romanización, etapa da que coñecemos os restos arqueolóxicos de Aquis Querquennis en Porto Quintela (Bande), Aquis Originis en Baños de Riocaldo (Lobios) ou a Vía XVIII, que cruza a zona durante o trazado que xunguía as antigas capitais de Bracara Augusta (Braga) e Asturica Augusta (Astorga).

Os primeiros séculos da Idade Media son aínda pouco coñecidos dende a arqueoloxía, agás monumentos como o de Santa Comba, do século VII, ou outros achádegos aillados e dispersos por tódala comarca. Polo momento, os traballos están pondo de manifesto o papel que xogou esta zona nos grandes feitos que caracterizaron ó medievo en Galicia (feudalización, Guerras Irmandiñas). Todos eles deixeron a súa pegada coa construcción de castelos, dos que aínda se recoñecen restos arquitectónicos en A Vila (Lobios), Monte dos Castelos (Entrimo) ou os numerosos indicios de poboamento medieval que se están descubriendo na Baixa Limia.

A poboación hoxe.

A actuaI poboación de dereito dos tres concellos que integran o PARQUE NATURAL suma un total de 7.262 hbs., que se reparten entre Entrimo (1.660 hbs.), Lobios (3.266 hbs.) e Muíños (2.336 hbs.). Trátase dunha poboación regresiva, na que predominan os maiores de 60 anos sobre os menores de 20 anos, que decrecen progresivamente en número e representación porcentual. Pero a poboación non se distribúe uniformemente por tódala zona. Pobos, aldeas e lugares, concéntranse polo baixo val do Limia e dos seus principais afluentes, como o Salas, Grou, Lobios, Caldo, Illa e Castro Laboreiro, como corresponde a un patrón de poboamento con economía agropecuaria. Deste xeito, sobre as áreas máis propicias para a agricultura (as terras pardas), principalmente no exterior e no límite do PARQUE NATURAL, se localizan os núcleos de poboación máis importantes, como Mugueimes, Porto Quintela, Santa Comba, Grou, A Terrachá, Riocaldo, Lobios, Requiás, Guntumil, etc. En contraste existen auténticos desertos dentro da comarca, sobre todo nas zonas superiores das serras (Quinxo, Leboreiro, Santa Eufemia ou Xurés), agás aldeas gandeiras dispersas e con poucos veciños como Albite, A Cela, Queguas, ou Bouzadrago. As actividades agrogandeiras representan a ocupación máis numerosa, organizadas en explotacións maioritariamente familiares que significan máis da metade dos postos de traballo. O sector servicios, sobre todo hostelería, comercio e transportes, ocupa o segundo lugar na economía da zona, se ben con gran diferencia con respecto á agricultura.

Arquitectura popular.

As vivendas tradicionais da Baixa Limia parecen obedecer a unha evolución arquitectónica que se inicia coas casas de planta baixa e un único recinto interior. No seu interior convivían xentes e gando separados por un valado de madeira, que posteriormente se sustituíu por unha parede de pedra. Un modelo máis evolucionado o constitúen as casas de dúas plantas. A baixa albergaba as cortes e a outra estaba compartimentada en habitacións e accedíase a ela por medio dunha escaleira de pedra exterior. Outras vivendas semellantes a esas inclúen unha solaina, corredor exterior situado cara ó oriente. Finalmente, as vivendas, de dúas plantas compartimentadas en diversas dependencias e cun balcón exterior cunhas dimensións que acadan a totalidade da fachada. Distintas a estas son as casas solariegas ou pazos, vivendas señoriais que actuaron no pasado como auténticas unidades de explotación agrícola dirixidas e organizadas por grandes familias de propietarios terratenentes. O ser a Baixa Limia unha comarca eminentemente agrogandeira, non é difícil recoñecer en cada un dos recantos do PARQUE NATURAL unha rica arquitectura popular diferenciada da vivenda e relacionada coas distintas fases do proceso agrícola. As eiras, na súa maioría enlousadas, lugares onde se malla o cereal para separar o grao da palla; os hórreos, de pedra e tamén con madeira, destinados á almacenaxe dos productos agrícolas en 1ugares elevados e aireados para evita-la humidade. Repartidos entre os numerosos ríos e regatos que drenan a zona, pódense ver conxuntos de muíños hidraúlicos, que interveñen no proceso de transformación do grao en fariña (millo, centeo, trigo) antes da súa panificación. Así tamén os fornos, tanto os existentes nas casas particulares como os comunais, que culminan o proceso coa cocción.

Rutas.

O PARQUE NATURAL nos ofrece unha grande variedade de alternativas para acceder o seu disfrute. Pero lecer e formación constitúen unha das súas facetas máis interesantes, na que a diversión, o descanso e a interpretación dos seus diversos valores, é unha constante en calquera das rutas que escollamos, tanto se optamos polos percorridos en automóbil, como se decidimos integrarnos coa natureza, percorrendo a pé os seus camiños e sendeiros. Existen rutas adecuadas para cada actividade ou persoa. Para aqueles impacientes que buscan un achegamento rápido á comarca, optando por vehículos motorizados que lles permitan efectuar longos desprazamentos en pouco tempo. Pero tamén para os que saben disfrutar de cada paso e aínda non perderon a capacidade de sorprenderse coas cousas que lle ofrece cada volta do camiño.

Entre as primeiras, en automóbil, podemos optar pola "Ruta das Ermidas" (Ruta Verde), todas elas emprazadas en paraxes pintorescas que actúan como auténticos miradores naturais; A "Ruta da Historia" (Ruta Vermella), conduciranos por unha viaxe a través do tempo, dende a Prehistoria ata a Baixa Idade Media. En todas e cada unha delas únese o turismo de lecer co achegamento xeral á totalidade da comarca.

As segundas, para os amantes do contacto directo cos camiños e as serras, ofrécensenos distintas posibilidades de complementar deporte, lecer e formación. Mesmo se escollemos as da Serra do Pisco ("Rutas de Padín"), que parte dos monumentos megalíticos do Val do Salas, a da Serra de Santa Eufemia ("Ruta de Padrendo"), con agrestes barrancos, ou a das estribacións da Serra de Leboreiro ("Ruta de Queguas"), cos chairos camiños das penichairas dos cumios, ou as da Serra do Xurés ("Ruta de As Sombras" ou a internacional "Ruta da Cela a Pitoes" ), que nos proporcionarán a posibilidade de senti-las distintas zonas do PARQUE NATURAL paso a paso, convivendo con paraxes que absorverán os nosos sentidos, auténticos monumentos da natureza, restos arqueolóxicos e a sempre grata convivencia cos habitantes da zona.

Os accesos.

Dende Ourense: o acceso máis rápido e cómodo realizase pola estrada N-540 Lugo-Portugal (estrada de Celanova), cun trazado recentemente modificado e renovado dende Bande. Con motivo da construcción do encoro de Lindoso realizáronse accesos a Lobios, Entrimo e a fronteira de A Madalena (Lobios).

Dende a Meseta: por medio da estrada N-525 Santiago-Zamora. En Xinzo da Limia existe a posibilidade de coller a estrada comarcal que nos leva ó Val do Salas a través de Porqueira (A Forxa) e Couso de Salas. Xa no concello de Muíños, no lugar de Souto, unha estrada local nos conduce a Mugueimes (capitalidade de Muíños). Tamén dende Xinzo da Limia podemos acceder ó Val do Salas a través da estrada comarcal que conduce a Baltar e Calvos de Randín, para dende aquí, tomar unha estrada local que nos leva a Maus de Salas, Requiás e Guntumil.

Dende Portugal: existen tres fronteiras de acceso ó PARQUE NATURAL. A de A Madalena, que dende Ponte da Barca continúa dentro do Parque Natural por medio da N-540. A de Portela do Home, que comunica Lobios con Caldas do Gerês e Braga. Finalmente a de A Ameixoeira, que une o pobo portugués de Castro Laboreiro con Entrimo. Calquera destas tres estradas transcorren polo Parque Nacional de Peneda-Geres, limítrofe co da Baixa Limia-Serra do Xurés.

Servicios e direccións de interese.

Administración do Parque:
Consellería de Medio Ambiente.
Delegación Provincial de Ourense
Rúa do Progreso, 161, Entrechán
32003 Ourense.
Tfno. (988) 370715. Fax (988) 370835.

Sede do Parque Natural en Lobios
Estrada de Portugal s/n
Tfno. (988) 448048 e 448181. Fax (988) 448048.

Feiras e mercados.

• En Entrimo: feira de Terrachá (1er domingo de cada mes) e romaría mercado de A Ameixoeira (3 er domingo de setembro).
• En Lobios: Feira de A Portaxe (24 de cada mes) e romaría mercado de A Madalena (24 de xullo) e Portela do Home(21 de agosto).
• En Muíños: Feira de Porqueirós (4 de cada mes) e feiras mercado de Mugueimes (6 de cada mes) e Couso de Salas (11 de cada mes).

Festas patronais e romarias populares.

Durante a estación estival celébranse en tódala comarca numerosos festexos municipais, parroquiais e romarías. As máis importantes no entorno do parque son: en Entrimo: Terrachá (14, 15 e 16 de agosto), Feira VelIa (1 e 2 de agosto) e A Illa (9 de agosto). Romaría Internacional de A Ameixoeira (3 er domingo de setembro); en Lobios: Lobios (12 e 13 de agosto) e Grou (7 e 8 de agosto). Romarías da Nosa Señora do Xurés (Riocaldo, 15 de agosto e 8 de setembro) ; en Muíños, Mugueimes (1, 2 e 3 de xullo). Romarías da Virxe do Crasto (Guntumil, 4º domingo de maio), Os Milagros (Couso de Salas, 8 de setembro), A Aparecida (Porqueirós, 4º domingo de agosto) e A Clamadoira (Muíños, 2 domingo de setembro).

Servicios.

Campings e xonas de acampada:
Muíños conta co camping de O Corgo (Telf. 469020), na praia fluvial do mesmo nome á beira do encoro das Conchas.

Áreas recreativas:
En Entrimo, Mirador de O Pedreiriño (Terrachá).
En Lobios, Fonte Rouco (Riocaldo), Os Baños (Riocaldo), fronteira de A Madalena (Lobios).
En Muíños, O Corgo (Muíños), Outeiro da Cela (Muíños), Corro do Mouro (Maus de Salas) e Mirador do Agrelo (Mugueimes).-

Praias fluviais e zonas de baño:
Polo encoro de As Conchas se distribúen numerosas praias de area. Entre elas destacan polas súas instalacións a de O Corgo (Muíños) e a de Porto Quintela (Bande), ambas moi próximas ó Parque Natural. En Riocaldo (Lobios), existe un área recreativa con zona de baño e dotada dunha piscina de auga termal. Entrimo conta coas piscinas municipais de As Perdices, nas proximidades de Terrachá, en pleno Río do Casal.

Actividades deportivas:
Na actualidade a Sociedade Deportiva e Cultural "Fontefría" de Muíños (Telf. 469020) conta cun equipo e escola de piragüismo, así como actividades de excursionismo, senderismo, baloncesto, e moitas outras como xornadas culturais, conferencias temáticas, organización de festas tradicionais e gastronómicas.

Teléfonos públicos, correos e telégrafos:
Nos pobos incluídos no PARQUE NATURAL temos teléfonos públicos en Bouzadrago (Telf. 469546), Guxinde (Telf. 434624), A Illa (Telf. 433800), Lantemil (Telf. 433882), Olelas (Telf. 433801), Pereira (Telf. 434621), Queguas (Telf. 434674), Compostela (Telf. 433825), Ludeiros (Telf. 433826), Sampaio (Telf. 448162), A Cela (Telf. 469007), Albite (Telf. 456413), Requiás (Telf. 456427) e Guntumil (Telf. 456430). Os servicios de Correos atópanse nas respectivas casas consistoriais dos tres concellos.

Asistencia sanitaria e farmacias:
Hoxe as tres capitais dos concellos contan con Centros de Saúde da Seguridade Social en Terrachá (Entrimo, Telf. 434712), Lobios (Telf. 448010), e Mugueimes (Muíños, Telf. 456484), ademais das farmacias de Entrimo (Terrachá, Telf. 434644), Lobios (Lobios, Telf. 448253) e Muíños (Mugueimes, Telf. 456422). A comarca conta cun posto da Cruz Vermella en Lobios (Telf. 448042), con servicio de ambulancia.

Transportes públicos:
Servicio de taxis (paradas): Lobios, 448019; Muíños, 456471. A Terrachá (Entrimo) non conta con Parada de Taxis, pero pódese contactar con eles no Hostal La Entrimeña (telf. 434658).
Servicio de autobuses: As liñas de autobuses que comunican coa Baixa Limia, están cubertas pola Empesa ANPIAN (Telf. 225288 e 220737), con saídas da Estación de Autobuses de Ourense.
AEntrimo: diario: 07.45, 10.30, 13.00, 17.15, 19.30; sábados: 07.45, 13.00, 17.00, 19.30; domingos e festivos: 13.00, 17.00, 19.30.
A Lobios: diario: 07.45, 10.30, 13.00, 19.30; sábados: 07.45, 13.00, 19.30; domingos e festivos: 13.00, 17.00, 19.30. -" A Lobios por Mugueimes (Muíños): diario: 18.00 (luns a venres).
A Portela do Home (Lobios): diario: 18.30 (luns a venres).
A Muíños (Mugueimes): diario: 12.50, 18.30; domingos e festivos: 18.30.