« Parque Natural "Invernadeiro" »

Medio Físico.

 

Información xeral.

Espacio natural de carácter montañoso situado ó sur do macizo central na provincia de Ourense, entre os ríos Ribeira Grande e Ribeira Pequena, e formado polas Serras de San Mamede, Queixa, Manzaneda e o Fial das Corzas, que constitúen o Macizo Central Ourensano, con altitudes entorno ós 1000-1600m, situadas no temo municipal de Vilariño de Conso

As altas montanas de cumes cobertos de pastos, mostrans nas súas pinas abas grandes extensións de queirugais que, en chegando ás ribeiras dos ríos, ceden o protagonismo ás fragas e soutos fluviais nos que a vida bule de forma sorprendente. Aquí e alí, escuras e espalladas manchas de piñeiros recordan a que foi a árbore predominantes no pasado. A fauna que ten aquí o seu fogar, asombra pola súa riquexa e adaptación ó medio.

O espacio destaca pola súa riqueza faunística, botánica e enorme interese xeomorfolóxico e paisaxístico.

Actualmente conta coa categoría de parque natural desde o 5 de xuño de 1997, Decreto 155/1997 (DOG do 27 de xuño de 1997); pero foi refuxio de caza como espacio natural en réxime de protección xeral desde coa Orde do 15 de novembro de 1989 e coa regulación das actividades de uso público segundo a Orde do 8 de xaneiro de 1990, ocupando unha extensión de 5500 ha.

Xeoloxía.

Desde o punto de vista xeolóxico, a área encóntrase construída cara ó sur por esquistos, pedra de gra e cuarcitas cambro-ordovíricas, e, cara ó norte e nordés, por granitos hercínicos de dúas micas.

Separando ambas zonas encóntranse afloramentos de migmatitas hercínicas, ortogneis precámbricos e arcosas do grupo do ollo de sapo.

Xeomorfoloxía.

Predominan os vales encaixados no terreo, con grandes manifestacións da acción erosiva fluvial, que separan áreas altas e planas con irregularidades.

Aparecen tamén algunhas chairas illadas, relativamente extensas e rexuvenecidas pola rede fluvial, con altitudes aproximadas de 1000 m.

A acción dos fríos durante o cuaternario deixou pegadas xeomorfolóxicas moi claras: moreas, circos glaciares, etc.

Clima.

O clima é un dos factores interactuantes do medio físico galego. Este parque natural, debido ó seu carácter de terra interior, non participa das características do clima oceánico na mesma medida ca outros espacios galegos, senón que, estando dentro da zona de clima oceánico, se aproxima máis ó clima continental. Por outra parte, o seu complicado relevo dálle ó clima unha variedade moi notable, coa aparición de microclimas de pequena extensión.

Os veráns son suaves, con temperaturas ó redor dos 15º C, e os invernos bastantes fríos, con mínimas que pueden chegar ós -7º C

A pluviometría é moi abundante ( 2000mm/ano) , con parte das precipitacións en forma de neve.

O seu verán, caloroso e seco, dálles carácter mediterráneo a algunhas das súas áreas, pero, ó mesmo tempo, ten unha gran influencia atlántica (oceánica).

Este carácter mixto que na actualidade desfruta a Serra, é o que lle dá un grande interese á súa vexetación, por encontrarse no límite das rexións eurosiberiana e mediterránea.

Hidrografía.

A serra de Queixa funciona como un importante núcleo de dispersión hidrográfica. A rede fluvial que se organiza dentro destes límites diríxese cara a dúas grandes cuncas: a do río Miño e a do río Duero. Á deste último pertence o río Támega, que se une a el en terras portuguesas, drenando unha pequena extensión do suroeste desta zona.

Solos.

Presenta como aspectos máis notables o escaso desenvolvemento xenético da maior parte dos perfís e a existencia de determinados tipos de solo, con características que parecen estar relacionadas cos fríos Wurnienses, tanto na súa distribución como nalgúns caracteres morfolóxicos.

Na súa formación predominaron as accións mecánicas sobre as químicas, debido ás condicións climáticas.

En xeral, predominan os solos escasamente desenvolvidos (Ranker e Litosol ), con áreas de solo hidromorfo (Historal e Glysol) e pequenos enclaves de solos podsólicos.

Tamén existen algúns cambisoles nos lugares ben drenados e con escasa pendente.

Vexetación.

Este espacio natural está encadrado na rexión Eurosiberiana, provincia Cántabro-Atlántica, sector Galaico-Portugués, subsector Xuresiano Queixense.

A forte influencia mediterránea ponse de manifesto na etapa madura da serie Vaccinio myrtilli-Quercetum roboris sigmetum frecuente aparición do carballo meloxo (Quercus pynenaica), ou reflectida tamén pola ausencia da Daboecia cantabrica nas formacións de mato de urce e toxo..

A asociación dominante é a Genistello tridentatae-Ericetum aragonensis, e tamén cunha abundancia importante, aínda que en menor proporción cá anterior, atopámonos coa asociación Agrostio duriaei-Sedetum pyrenaici. Tamén destacan as formacións de prados ibéricos silíceos, que obedecen maioritariamente á asociación Teesdaliopsio confertae-Festucetum summilusitanae.

Destacan como especies de interese os Sorbus aucuparia, Taxus baccata e Prunus spinosa, entre as árbores, pola importancia da alimentación que teñen na fauna, así como os Rubus ulmifolius, Corylus avellana e Crataegus monogyna, entre os arbustos.

Fauna.

A fauna presenta a pirámide trófica completa. O lobo, único superdepredador presente, actúa sobre as poboacións naturais de corzo e xabaril .O máis importante é a presencia dunha poboación de doce exemplares con permanencia máis ou menos estable e cun comportamento de predación sobre animais salvaxes, en oposición a outras poboacións "dexeneradas", que son predadoras "oportunistas" sobre aves de curral, depósitos de lixo, etcétera.

Son tamén mamíferos notables da área:

• O leirón gris (Glis glis), o teixugo (Meles meles), a marta (Martes martes), a garduña, (Martes foina), o armiño (Mustela erminea) e a donicela (Mustela nivalis). Encontramos tamén poboacións notables de ungulados, coma o corzo (Capreolus capreolus), o cervo (Cervus elaphus) e mailo gamo (Dama dama)
• Ademais destas especies, están presentes o desmán (Galemys pyrenaicus), o tourón (Mustela putorius) e maila lontra (Lutra lutra) que habitualmente se aloxan no río, ribeiras e zonas húmidas en xeral.
• Respecto da avifauna presente, é de destacar a presencia de dúas parellas de águia real (Aquila chrysaetos) que, malia non chegaren a criar no interior do parque, si utilizan o espacio como zona de alimentación.
• Anthus campestris, Bubo bubo, Circaetus gallicus, Circus cyaneus, Circus pygargus, Falco peregrinus ou Perdix perdix hispaniensis son só algúns exemplos das numerosas aves que habitan no parque natural do Invernadeiro.

Historia e cultura.

Os restos arqueolóxicos da zona reflicten unha civilización antiga con indicios da existencia de dolmens, castros e restos romanos (como a presencia dun antigo campamento romano en Castelo de Cerveira, cerca do parque). Foi precisamente na época romana na que no monte de Invernadeiro se traballou nas explotacións auríferas polo sistema denominado "derrubium montim". Daquela época quedan topónimos como o do regato Cabadoiro.

O territorio que actualmente ocupa o parque natural, é unha excepción histórica dentro da dinámica seguida polo sistema de propiedade agraria en Galicia. O seu mantemento como propiedade privada, así como a súa permanencia en mans laicas, e sen padecer divisións territoriais desde a idade media, provocou que o nivel do estado de conservación do medio natural sexa superior ó que a evolución antropóxena produciu nestas serras de Ourense.

Xa na época feudal, estes territorios eran moi apreciados pola súa riqueza cinexética e as súas posibilidades de pastoreo e foros.

Tamén destaca a arquitectura relixiosa, sobreanceando a igrexa de Santa María, en Sabuguido.

O pazo de Conso, que pertenceu ó conde de Lemos, destaca na arquitectura civil.

Outros datos de interese.

Para entrar no parque, o visitante deberá contar cun permiso que lle estenderá por escrito a Delegación Provincial de Agricultura de Ourense, e que se concede a un máximo de 30 persoas por día, para efectuaren percorridos a pé polas rutas marcadas.

Aínda que non está permitido pernoctar, existe unha Aula da Natureza que dispón de dous dormitorios de cadansúas 28 liteiras, destinados a grupos de estudiantes e investigadores.